وی با اشاره به ابعاد اقتصادی صنعت آسفالت در کشور اظهار کرد: برآوردها نشان میدهد سالانه حدود ۵۰ میلیون تن آسفالت در کشور تولید و مصرف میشود. با در نظر گرفتن حداقل قیمت شش میلیون تومان برای هر تن آسفالت، ارزش اقتصادی این بخش به حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان در سال میرسد. به گفته وی، با توجه به حجم قابل توجه منابع مالی اختصاصیافته به این حوزه، هرگونه اقدام مؤثر برای ارتقای کیفیت تولید و اجرای آسفالت میتواند آثار اقتصادی قابل ملاحظهای به همراه داشته باشد.
ظرفیت تولید قیر بیش از نیاز پروژههای داخلی است
منصوریان در ادامه با اشاره به ظرفیت تولید واحدهای قیر کشور، از وجود ظرفیت قابل توجه در این بخش خبر داد و گفت: بر اساس بررسیهای انجامشده، ۷۱ مجموعه تولید قیر مورد ارزیابی قرار گرفتهاند. محاسبات کارشناسی نشان میدهد ظرفیت تولید این واحدها، حتی با در نظر گرفتن فرضیات محافظهکارانه، چند برابر نیاز سالانه پروژههای عمرانی کشور است.
وی توضیح داد: با فرض ۲۵۰ روز کاری در سال، دو شیفت هشتساعته و متوسط پنج ساعت برای فرآیند تولید، آمادهسازی و تخلیه، ظرفیت تولید روزانه این مجموعهها قابل توجه است و در مجموع میتواند به حدود ۹ تا ۱۰ میلیون تن در سال برسد؛ رقمی که در مقایسه با نیاز حدود ۲.۵ میلیون تنی پروژههای داخلی، فاصله قابل ملاحظهای میان ظرفیت عرضه و تقاضا نشان میدهد.
به گفته وی، با بهینهسازی فرآیند تولید و کاهش زمان آمادهسازی، این ظرفیت حتی میتواند افزایش بیشتری داشته باشد. البته برخی واحدها نیز به دلیل برخورداری از خطوط انتقال و تأمین پیوسته خوراک از پالایشگاهها، قابلیت تولید مستمر دارند.
تنها حدود ۲۵ درصد کارخانههای آسفالت گواهینامه فنی دارند
یکی از مهمترین بخشهای سخنان رئیس بخش قیر و آسفالت مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی به وضعیت گواهینامههای فنی کارخانههای آسفالت اختصاص داشت.
وی با اشاره به وجود یکهزار و ۲۶۶ واحد تولید آسفالت در کشور اظهار کرد: از مجموع این واحدها، کمتر از ۳۰۰ کارخانه موفق به دریافت گواهینامه فنی از مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی شدهاند؛ به این ترتیب، کمتر از ۲۵ درصد واحدهای تولیدی دارای این گواهینامه هستند و بیش از ۷۵ درصد کارخانهها همچنان فاقد گواهینامه فنیاند.
منصوریان با طرح این پرسش که آسفالت تولیدشده در سایر واحدها با چه سازوکاری و بر اساس چه معیارهایی به پروژههای عمرانی کشور عرضه میشود، بر ضرورت توجه جدیتر دستگاههای اجرایی و نظارتی به این موضوع تأکید کرد.
وی با اشاره به نمونههایی از وضعیت استانها، از جمله لرستان، خاطرنشان کرد که در برخی مناطق، تعداد کارخانههای دارای گواهینامه فنی در مقایسه با کل واحدهای فعال بسیار محدود است؛ موضوعی که نشان میدهد میان الزامات قانونی و عملکرد اجرایی فاصله وجود دارد.
الزام قانونی وجود دارد؛ مشکل در اجرای مقررات است
رئیس بخش قیر و آسفالت مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به سابقه قانونی الزام دریافت گواهینامه فنی برای کارخانههای تولید آسفالت گفت: از سال ۱۳۹۱ و در قالب مصوبه شورای عالی فنی، دریافت گواهینامه فنی برای کارخانههای تولید آسفالت مورد تأکید قرار گرفته است. همچنین در سال ۱۳۹۹ سازوکار ارزیابی و کنترل کیفیت با مشارکت نمایندگان دستگاههای اجرایی مرتبط دنبال شد.
وی افزود: در ضوابط و اسناد فنی مرتبط با پروژههای عمرانی، از جمله پروژههای راهسازی، راهداری و باند فرودگاهها، بر ضرورت برخورداری واحدهای تولیدی از گواهینامه فنی معتبر تأکید شده است. در قانون بودجه سال جاری نیز موضوع قیر اصلاحشده و الزامات مرتبط با تأمین آن مورد توجه قرار گرفته است.
منصوریان با بیان اینکه صدور پروانه بهرهبرداری واحدهای تولیدی در حوزه وظایف وزارت صنعت، معدن و تجارت قرار دارد، تأکید کرد که گواهینامه فنی مرکز تحقیقات، موضوعی مستقل و مبتنی بر ارزیابی الزامات فنی و کیفیت تولید است.
به اعتقاد وی، مسئله اصلی صرفاً نبود قانون و مقررات نیست، بلکه باید بررسی شود چرا با وجود این الزامات، همچنان بخش بزرگی از تولیدات کارخانههای فاقد گواهینامه وارد پروژههای عمرانی میشود.
ضعف آزمایشگاهها و نظام کنترل کیفیت در کارخانههای آسفالت
بخش دیگری از گزارش ارائهشده در این همایش به وضعیت تجهیزات، نیروی انسانی و نظام کنترل کیفیت کارخانههای آسفالت اختصاص داشت.
بر اساس آمار اعلامشده، ۸۶ واحد تولیدی فاقد نظام کنترل کیفیت هستند. همچنین تنها حدود ۳۹ درصد کارخانهها دارای آزمایشگاه مستقل بوده و بیش از نیمی از واحدهای تولیدی فاقد آزمایشگاه مستقر در محل کارخانه هستند.
این وضعیت در کنار تفاوت سطح تحصیلات و تخصص نیروی انسانی، ضرورت تقویت نظارت مستمر بر فرآیند تولید را دوچندان میکند.
منصوریان همچنین درباره وضعیت سوخت مصرفی کارخانههای آسفالت گفت: ۴۴ درصد واحدهای مورد بررسی از ترکیبی از سوختها استفاده میکنند، ۱۶ درصد صرفاً مازوت، ۲۲ درصد صرفاً گازوئیل و ۱۸ درصد نیز گاز مصرف میکنند. وی با اشاره به پیامدهای زیستمحیطی سوختهای مختلف، توجه به اصلاح فرآیندهای تولید و کاهش آثار آلایندگی را ضروری دانست.
ضرورت بازنگری در نظام ارزیابی کارخانههای آسفالت
منصوریان در بخش پایانی سخنان خود، با اشاره به اینکه بیش از ۷۵ درصد کارخانههای آسفالت کشور فاقد گواهینامه فنی هستند، تأکید کرد که دریافت این گواهینامه بهتنهایی تضمینکننده تولید آسفالت باکیفیت نیست، اما یکی از حلقههای ضروری نظام تضمین کیفیت به شمار میرود.
وی همچنین به نظام رتبهبندی واحدهای تولیدی اشاره کرد و گفت: در چارچوب ارزیابیهای انجامشده، کارخانهها بر اساس معیارهای مشخص رتبهبندی میشوند، اما هنوز واحدی در بالاترین سطح رتبهبندی پیشبینیشده قرار نگرفته است. این موضوع میتواند ضرورت بازنگری در معیارهای ارزیابی و سطح استانداردهای مورد انتظار را مطرح کند.
وی ابراز امیدواری کرد با همکاری سازمان راهداری و حملونقل جادهای و سایر دستگاههای مرتبط، روند صدور و ارتقای گواهینامههای فنی در سال آینده بهبود یابد و نتایج اقدامات انجامشده در همایش سال آینده قابل ارزیابی باشد.
۳۰۰ هزار میلیارد تومان هزینه؛ کیفیت آسفالت باید به مطالبه جدی تبدیل شود
آنچه از آمارهای ارائهشده در هجدهمین همایش ملی قیر و آسفالت به دست میآید، ضرورت بازنگری جدی در شیوه نظارت بر تولید و عرضه آسفالت کشور است. وقتی سالانه حدود ۳۰۰ هزار میلیارد تومان در این بخش هزینه میشود، نمیتوان نسبت به وضعیت کنترل کیفیت کارخانهها و ورود محصولات فاقد تأییدیه فنی به پروژههای عمرانی بیتفاوت بود.
مسئله تنها دریافت یک گواهینامه یا تکمیل یک فرآیند اداری نیست؛ کیفیت آسفالت مستقیماً بر دوام راهها، هزینه نگهداری زیرساختها، ایمنی تردد و بهرهوری منابع عمومی اثر میگذارد. بنابراین، اجرای واقعی ضوابط موجود، تقویت آزمایشگاههای کارخانهای، ارتقای دانش فنی نیروی انسانی و نظارت مؤثر بر زنجیره تولید تا اجرای آسفالت باید به یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذاری در این صنعت تبدیل شود.