شکاف عمیق میان استقبال مردم و عملکرد اجرایی
زنجیرهای از حذف متقاضیان
بر اساس این گزارش، حدود دو هزار درخواست در همان مرحله نخست به دلیل مشکلات فنی نظیر نامناسب بودن محل نصب یا استحکام ناکافی ساختمان حذف شدهاند. پس از آن تنها ۱۱۲۴ پرونده موفق به دریافت تأیید اولیه شدند و ۸۷۵ پرونده وارد سامانه اجرایی شدند.
روند ریزش متقاضیان در مراحل بعد نیز ادامه یافته است؛ بهگونهای که فقط ۴۲۹ نفر برای دریافت تسهیلات به بانک معرفی شدند، اما در نهایت تاکنون تنها ۱۸ فقره وام پرداخت شده است. افزون بر این، چهار متقاضی نیز به دلیل افزایش هزینههای اجرای پروژه، از ادامه مسیر انصراف دادهاند.
آیا مشکل، نبود متقاضی است؟
این آمار بیش از آنکه از ضعف استقبال مردم حکایت داشته باشد، از وجود گلوگاههای اجرایی خبر میدهد. فاصله قابلتوجه میان ثبت درخواست، اخذ مجوزها، معرفی به بانک و پرداخت تسهیلات، موجب شده بسیاری از متقاضیان در میانه راه با افزایش قیمت تجهیزات و هزینههای نصب مواجه شوند؛ موضوعی که توجیه اقتصادی پروژه را برای برخی از بین برده است.
در شرایطی که بازار تجهیزات خورشیدی تحت تأثیر نوسانات اقتصادی و تورم قرار دارد، هر ماه تأخیر در اجرای پروژه میتواند هزینه نهایی سرمایهگذاری را بهطور محسوسی افزایش دهد.
فاصله سیاستگذاری تا اجرا
امید علوی در این نشست تأکید کرد که استقبال از سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی خانگی بسیار فراتر از ظرفیت فعلی اجرای طرح است. به گفته وی، بخش قابل توجهی از متقاضیان در پیچیدگیهای اداری، مقررات متعدد و فرآیندهای زمانبر متوقف میشوند؛ مسئلهای که از فاصله میان اهداف توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و واقعیتهای اجرایی حکایت دارد.
پرسشهای بیپاسخ
وقتی از میان بیش از ۱۰ هزار متقاضی، تنها ۱۸ نفر موفق به دریافت تسهیلات میشوند، این پرسش مطرح است که گره اصلی کجاست؟
- آیا فرآیندهای اداری بیش از حد پیچیده هستند؟
- آیا نظام بانکی توان همراهی با طرحهای انرژیهای تجدیدپذیر را ندارد؟
- یا افزایش مداوم هزینهها، سرمایهگذاران خرد را پیش از رسیدن به خط پایان از میدان خارج میکند؟
پاسخ به این پرسشها میتواند مسیر آینده توسعه نیروگاههای خورشیدی پشتبامی را مشخص کند؛ زیرا بدون اصلاح فرآیندهای اجرایی، استقبال مردمی بهتنهایی برای تحقق اهداف توسعه انرژیهای تجدیدپذیر کافی نخواهد بود.
گزارش اختصاصی ؛ «بامنیرو» در پیچ بروکراسی
امید علوی، مدیرعامل برقتو: ساختار صنعت برق هنوز برای توسعه هزاران نیروگاه خورشیدی پشتبامی آماده نیست
به گزارش ماهنامه تأسیسات برق ساختمان، توسعه نیروگاههای خورشیدی پشتبامی به یکی از مهمترین محورهای سیاستگذاری صنعت برق کشور برای کاهش ناترازی انرژی تبدیل شده است؛ اما تجربه عملی فعالان این حوزه نشان میدهد فاصله قابل توجهی میان اهداف اعلامشده و واقعیتهای اجرایی وجود دارد. امید علوی، مدیرعامل شرکت برقتو، در دهمین کنفرانس و نمایشگاه بینالمللی انرژیهای تجدیدپذیر ایران با تشریح عملکرد یکساله طرح «بامنیرو» اعلام کرد که اگرچه هزاران نفر برای احداث نیروگاههای خورشیدی اعلام آمادگی کردهاند، اما بروکراسی اداری، پیچیدگی مقررات و نبود زیرساختهای متناسب با توسعه تولید پراکنده، سرعت اجرای این طرح را بهشدت کاهش داده است.
از یک ایده تا یک حرکت ملی؛ «بامنیرو» چگونه شکل گرفت؟
امید علوی سخنان خود را با تشریح فلسفه شکلگیری طرح «بامنیرو» آغاز کرد و گفت هدف این طرح، ایجاد بستری برای مشارکت مستقیم مردم در تولید برق از طریق نیروگاههای خورشیدی پشتبامی بوده است. به گفته وی، در سالهای اخیر افزایش مصرف برق، محدودیت منابع مالی دولت و ضرورت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، مدلهای جدید سرمایهگذاری را به یکی از نیازهای اصلی صنعت برق تبدیل کرده است.
وی تأکید کرد که توسعه نیروگاههای کوچکمقیاس تنها به افزایش ظرفیت تولید برق محدود نمیشود، بلکه موجب کاهش تلفات شبکه، افزایش تابآوری سیستم برق و توزیع متوازن منابع تولید در سطح کشور خواهد شد. به همین دلیل بسیاری از کشورهای پیشرو، به جای تمرکز صرف بر نیروگاههای بزرگ، مسیر توسعه تولید پراکنده را در پیش گرفتهاند.
استقبال گسترده مردم؛ اما مسیر اجرا همچنان دشوار است
مدیرعامل برقتو با ارائه آماری از عملکرد سامانه «بامنیرو» اعلام کرد که تاکنون بیش از ۱۰ هزار و ۷۰۰ درخواست برای احداث نیروگاه خورشیدی در این سامانه ثبت شده است و روزانه نیز دهها درخواست جدید به آن افزوده میشود.
به گفته علوی، این آمار نشان میدهد که برخلاف برخی تصورها، مردم آمادگی سرمایهگذاری در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر را دارند و در صورت فراهم شدن شرایط مناسب، ظرفیت مشارکت عمومی بسیار بیشتر از وضعیت فعلی خواهد بود.
اما این استقبال، تنها آغاز مسیر است. بررسی روند اجرای پروژهها نشان میدهد بخش بزرگی از متقاضیان پیش از رسیدن به مرحله احداث نیروگاه، در پیچوخم فرآیندهای اداری متوقف میشوند؛ موضوعی که از نگاه فعالان این حوزه، مهمترین مانع توسعه نیروگاههای خورشیدی پشتبامی محسوب میشود.
۷۰ درصد متقاضیان در همان ابتدای مسیر حذف میشوند
یکی از مهمترین بخشهای سخنان امید علوی، ارائه آماری بود که ابعاد چالشهای اجرایی را بهخوبی نشان میدهد.
وی اعلام کرد که بیش از ۷۰ درصد متقاضیان در همان مراحل ابتدایی از ادامه فرآیند بازمیمانند. الزام به دریافت رضایتنامه همه مالکان ساختمان، مشکلات مربوط به انشعاب برق، محدودیتهای فنی و فرآیندهای طولانی بررسی پروندهها، از جمله عواملی است که موجب انصراف یا حذف بسیاری از متقاضیان میشود.
علوی معتقد است این ضوابط زمانی طراحی شدهاند که توسعه نیروگاههای پشتبامی در اولویت صنعت برق قرار نداشت، اما اکنون که کشور با ناترازی برق روبهرو است، بازنگری در این مقررات ضرورتی اجتنابناپذیر به شمار میرود.
ساختاری که برای نیروگاههای بزرگ طراحی شده است
مدیرعامل برقتو در ادامه با انتقاد از ساختار اجرایی موجود گفت که فرآیندهای وزارت نیرو و شرکتهای توزیع برق همچنان بر اساس منطق احداث نیروگاههای بزرگ شکل گرفته است؛ در حالی که توسعه هزاران نیروگاه خورشیدی چندکیلوواتی، نیازمند سازوکارهای متفاوت، سادهتر و سریعتر است.
وی تأکید کرد که نمیتوان از سرمایهگذار یک نیروگاه پنج کیلوواتی انتظار داشت همان مسیر اداری سرمایهگذار یک نیروگاه صد مگاواتی را طی کند. به اعتقاد او، تا زمانی که این نگاه اصلاح نشود، توسعه تولید پراکنده با سرعت مورد انتظار پیش نخواهد رفت.
از هزاران درخواست، چند پروژه به اجرا رسید؟
علوی در بخش دیگری از سخنان خود با تشریح روند اجرای طرح «بامنیرو» اعلام کرد که از میان بیش از ده هزار درخواست ثبتشده، تنها بخشی موفق به عبور از مراحل مختلف اداری شدهاند و تعداد محدودی نیز به مرحله دریافت تسهیلات رسیدهاند.
وی این آمار را نشانه کمبود تقاضا ندانست، بلکه آن را نتیجه پیچیدگی فرآیندهای اجرایی، تعدد مراجعات اداری، تفاوت رویهها در شرکتهای توزیع و افزایش هزینه تجهیزات در فاصله ثبت درخواست تا اجرای پروژه عنوان کرد.
تجمیعکنندگی؛ حلقه مفقوده توسعه نیروگاههای پشتبامی
یکی دیگر از محورهای مهم این نشست، موضوع «تجمیعکنندگی» بود؛ مدلی که در بسیاری از کشورها برای مدیریت هزاران نیروگاه کوچک و حضور آنها در بازار برق به کار گرفته میشود.
به گفته مدیرعامل برقتو، شرکتهای تجمیعکننده میتوانند مسئولیت مدیریت فنی، مالی و تجاری نیروگاههای کوچک را بر عهده بگیرند و ارتباط میان تولیدکنندگان خرد و بازار برق را تسهیل کنند. وی با اشاره به تأخیر در اجرای این مدل، آن را یکی از عوامل کند شدن روند توسعه نیروگاههای خورشیدی انشعابی دانست.
هدف نهایی؛ شکلگیری نیروگاه مجازی در ایران
علوی در پایان سخنان خود، چشمانداز توسعه طرح «بامنیرو» را فراتر از نصب چند هزار سامانه خورشیدی توصیف کرد. به گفته وی، هدف نهایی ایجاد یک نیروگاه مجازی (VPP) است؛ ساختاری که در آن هزاران نیروگاه خورشیدی، سامانههای ذخیرهسازی و مشترکان برق از طریق یک پلتفرم هوشمند مدیریت شده و همانند یک نیروگاه بزرگ در پایداری شبکه برق کشور نقشآفرینی میکنند.
تحلیل
آنچه از سخنان امید علوی برمیآید، صرفاً نقد روند اجرای یک طرح نیست؛ بلکه بیانگر یک چالش ساختاری در مسیر گذار صنعت برق ایران به نسل جدید تولید انرژی است. توسعه نیروگاههای خورشیدی پشتبامی دیگر یک پروژه محدود یا صرفاً زیستمحیطی نیست، بلکه به بخشی از راهبرد تأمین امنیت انرژی کشور تبدیل شده است.
با این حال، تجربه یکساله «بامنیرو» نشان میدهد که اشتیاق مردم برای سرمایهگذاری، از آمادگی ساختار اجرایی پیشی گرفته است. از یک سو، هزاران متقاضی آماده ورود به این حوزه هستند و از سوی دیگر، فرآیندهای اداری، نبود رویههای یکپارچه، کندی اصلاح مقررات و تأخیر در اجرای مدلهایی مانند تجمیعکنندگی، بخش بزرگی از این ظرفیت را بلااستفاده نگه داشته است.
About the Author
