معاون برق و انرژی وزارت نیرو با تأکید بر ضرورت توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، کاهش ناترازی انرژی و محدودیت‌های تأمین گاز را فرصتی برای شتاب‌بخشی به سرمایه‌گذاری در این حوزه دانست و گفت: افزایش سهم انرژی‌های بادی و خورشیدی در سبد برق کشور، نیازمند توسعه هم‌زمان شبکه انتقال، ذخیره‌سازها و افزایش انعطاف‌پذیری شبکه است.
وی با بیان اینکه شرایط فعلی تأمین انرژی کشور می‌تواند به فرصتی برای توسعه سریع‌تر انرژی‌های پاک تبدیل شود، اظهار داشت: کاهش دسترسی به منابع گازی، ضرورت حرکت به سمت تولید برق بدون وابستگی به مصرف سوخت را افزایش داده است.
کاهش دسترسی به گاز؛ فرصتی برای شتاب توسعه تجدیدپذیرها
رجبی مشهدی با اشاره به محدودیت‌های تأمین گاز مورد نیاز بخش انرژی گفت: کشور با کاهش حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب گاز مواجه شده و تلاش‌ها برای جبران این کاهش ادامه دارد.
به گفته وی، بخشی از کمبود سوخت نیروگاه‌ها و صنایع ناگزیر باید از طریق سایر حامل‌های انرژی جبران شود؛ موضوعی که اگرچه چالش‌هایی ایجاد می‌کند، اما می‌تواند زمینه‌ای برای حرکت سریع‌تر به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر باشد.
وی تأکید کرد توسعه انرژی‌های پاک نباید موجب غفلت از سایر اقدامات ضروری شود و در کنار آن باید بهینه‌سازی مصرف، تکمیل بخش بخار نیروگاه‌های سیکل ترکیبی، توسعه نیروگاه‌های اتمی و متنوع‌سازی سبد تولید برق نیز دنبال شود.
تفاوت رویکرد توسعه نیروگاه‌های بادی و خورشیدی
معاون برق و انرژی وزارت نیرو در ادامه سخنان خود به موضوع ادغام انرژی‌های تجدیدپذیر با شبکه برق اشاره کرد و گفت افزایش سهم نیروگاه‌هایی که تولید آنها وابسته به شرایط آب‌وهوایی است، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای مدیریت عدم قطعیت خواهد بود.
وی با اشاره به تفاوت ماهیت نیروگاه‌های بادی و خورشیدی اظهار داشت: در نیروگاه‌های بادی، همه مناطق کشور از ظرفیت یکسان برخوردار نیستند و برخی نقاط مانند خواف دارای پتانسیل‌های بسیار بالایی هستند؛ به‌گونه‌ای که ضریب تولید در برخی مناطق به حدود ۵۰ درصد می‌رسد.
به گفته وی، به دلیل محدودیت زمین و ضرورت بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت مناطق مناسب، توسعه نیروگاه‌های بادی باید عمدتاً در مقیاس بزرگ انجام شود.
رجبی مشهدی درباره نیروگاه‌های خورشیدی افزود: گستردگی سرزمین ایران این امکان را فراهم می‌کند که نیروگاه‌های خورشیدی در مقیاس‌های کوچک‌تر نیز توسعه یابند؛ موضوعی که می‌تواند هزینه اتصال به شبکه را کاهش داده و فشار کمتری به شبکه وارد کند.
مدیریت شبکه؛ چالش اصلی افزایش سهم تجدیدپذیرها
معاون برق و انرژی وزارت نیرو با اشاره به تجربه کشورهای پیشرو در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت شبکه را یکی از مهم‌ترین چالش‌های آینده صنعت برق عنوان کرد.
وی با اشاره به بازدید خود از مرکز کنترل شبکه برق چین گفت: در این مرکز، یک بخش اختصاصی برای مدیریت نیروگاه‌های تجدیدپذیر وجود داشت که متخصصان به‌صورت مستمر وضعیت تولید، ذخیره‌سازی و روش‌های جبران نوسانات را مدیریت می‌کردند.
وی افزود: تجربه کشورهای دیگر نشان می‌دهد هرچه سهم انرژی‌های تجدیدپذیر افزایش یابد، نیاز به مدیریت حرفه‌ای شبکه، ذخیره‌سازی انرژی و ابزارهای انعطاف‌پذیری بیشتر خواهد شد.
ذخیره‌سازها؛ ابزار آینده مدیریت شبکه برق
رجبی مشهدی با تأکید بر اهمیت ذخیره‌سازهای انرژی گفت: در مراحل ابتدایی توسعه تجدیدپذیرها، نیاز به ذخیره‌سازی گسترده ممکن است محدود باشد، اما با افزایش سهم این منابع در سبد برق، ذخیره‌سازها به یک ضرورت تبدیل خواهند شد.
وی نیروگاه‌های تلمبه‌ذخیره‌ای را یکی از مهم‌ترین ابزارهای انعطاف‌پذیری شبکه دانست و اظهار داشت: این نیروگاه‌ها امکان تغییر سریع تولید از حداقل به حداکثر را دارند و می‌توانند نوسانات ناشی از تولید تجدیدپذیرها را جبران کنند.
به گفته وی، تجربه نشان داده است که در شرایط پیچیده شبکه، نیروگاه‌های انعطاف‌پذیر مانند تلمبه‌ذخیره‌ای‌ها نقش مهمی در حفظ پایداری ایفا می‌کنند.
اتصال نیروگاه‌های تجدیدپذیر به شبکه؛ نیازمند رویکرد منعطف
معاون برق و انرژی وزارت نیرو با اشاره به ضرورت تسهیل اتصال نیروگاه‌های جدید به شبکه گفت: صنعت برق باید در دوره گذار، انعطاف بیشتری در فرآیند اتصال نیروگاه‌ها داشته باشد.
وی توضیح داد که در برخی موارد، صنایع یا نیروگاه‌ها همه الزامات اتصال را به‌طور کامل فراهم نکرده‌اند، اما به دلیل شرایط موجود، امکان اتصال موقت با برنامه تکمیل الزامات فراهم می‌شود.
رجبی مشهدی افزود: همان‌گونه که در شرایط محدودیت شبکه، گاهی برای حفظ پایداری مجبور به کاهش تولید برخی واحدهای صنعتی یا نیروگاهی هستیم، باید امکان مدیریت انعطاف‌پذیر برای ورود ظرفیت‌های جدید تجدیدپذیر نیز وجود داشته باشد.
ضرورت توسعه نیروگاه‌های مقیاس مناسب
وی با اشاره به برخی دیدگاه‌ها درباره توسعه نیروگاه‌های کوچک مقیاس گفت: در برخی موارد، تجمیع چند نیروگاه کوچک و ایجاد ظرفیت‌های چندصد مگاواتی می‌تواند به مدیریت بهتر شبکه کمک کند.
به گفته وی، طراحی صحیح مقیاس نیروگاه‌ها باید بر اساس شرایط شبکه، ظرفیت اتصال و نیازهای بهره‌برداری انجام شود.
تابلوی برق سبز؛ گامی برای توسعه بازار تجدیدپذیرها
معاون برق و انرژی وزارت نیرو در بخش دیگری از سخنان خود به راه‌اندازی تابلوی برق سبز اشاره کرد و گفت استقبال مناسبی از این بازار صورت گرفته است.
وی افزود اجرای برخی مقررات جدید از جمله آیین‌نامه‌های مرتبط با ماده ۴۳، موجب افزایش تقاضا برای برق تجدیدپذیر شده و زمینه مناسبی برای سرمایه‌گذاری ایجاد کرده است.
ضرورت واقعی‌سازی آمار پروژه‌های تجدیدپذیر
رجبی مشهدی با اشاره به آمارهای منتشرشده درباره ظرفیت‌های دارای مجوز گفت: باید میان پروانه صادرشده و پروژه فعال تفاوت قائل شد.
وی اظهار داشت: اگرچه اعداد بزرگی مانند ۱۳۰ هزار مگاوات پروانه صادرشده مطرح می‌شود، اما همه این ظرفیت‌ها به مرحله اجرا نرسیده‌اند.
به گفته وی، بخشی از مجوزهای فاقد پیشرفت لغو شده و برآوردها نشان می‌دهد درصد محدودی از ظرفیت‌های دارای مجوز، در مرحله عملیاتی قرار دارند.
هدف‌گذاری ۱۲ هزار مگاوات تجدیدپذیر تا سال ۱۴۰۶
معاون برق و انرژی وزارت نیرو اعلام کرد بر اساس برنامه‌ریزی انجام‌شده، ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور تا سال ۱۴۰۶ می‌تواند به حدود ۱۲ هزار مگاوات برسد.
وی توضیح داد به دلیل تفاوت میان ظرفیت نصب‌شده پنل‌ها و توان واقعی قابل دریافت در شبکه، ظرفیت عملیاتی کمتر از ظرفیت اسمی خواهد بود.
به گفته وی، با در نظر گرفتن نسبت DC به AC در نیروگاه‌های خورشیدی، ظرفیت قابل بهره‌برداری در شبکه نیازمند محاسبات دقیق‌تری است.
تقویت شبکه انتقال؛ پیش‌شرط توسعه ۳۰ هزار مگاوات تجدیدپذیر
رجبی مشهدی با اشاره به هدف توسعه ۳۰ هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر در کشور گفت: تحقق این هدف نیازمند تقویت کریدورهای اصلی انتقال برق، به‌ویژه خطوط با ولتاژ ۴۰۰ کیلوولت و بالاتر است.
وی تأکید کرد ضعف شبکه انتقال می‌تواند موجب از دست رفتن ظرفیت تولید و کاهش بهره‌وری سرمایه‌گذاری‌ها شود.
به گفته وی، دولت مسئول توسعه زیرساخت‌های اصلی انتقال است، اما اتصال نیروگاه‌ها به شبکه محلی باید در چارچوب مسئولیت سرمایه‌گذاران انجام شود.
تجمیع‌کننده‌ها؛ راهکاری برای کاهش هزینه سرمایه‌گذاری
معاون برق و انرژی وزارت نیرو یکی از موضوعات مهم آینده صنعت تجدیدپذیر را ایجاد نهادهای واسط و تجمیع‌کننده‌ها دانست.
وی گفت این مدل‌ها می‌توانند هزینه‌های سرمایه‌گذاری را کاهش داده و امکان مشارکت گسترده‌تر سرمایه‌گذاران را فراهم کنند.
تحلیل
سخنان رجبی مشهدی نشان می‌دهد توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران وارد مرحله‌ای شده است که صرفاً افزایش ظرفیت نیروگاهی، پاسخگوی نیازهای آینده نخواهد بود.
چالش اصلی صنعت برق در سال‌های پیشرو، مدیریت هم‌زمان تولید متغیر، تقویت شبکه انتقال، توسعه ذخیره‌سازها و ایجاد سازوکارهای هوشمند برای بهره‌برداری از ظرفیت‌های جدید خواهد بود.
در این میان، تجربه کشورهای پیشرو نشان می‌دهد گذار به انرژی‌های پاک بدون اصلاح ساختار مدیریت شبکه و افزایش انعطاف‌پذیری مصرف امکان‌پذیر نیست.
جمع‌بندی
معاون برق و انرژی وزارت نیرو در دهمین کنفرانس و نمایشگاه بین‌المللی انرژی‌های تجدیدپذیر ایران، توسعه این بخش را بخشی از راهبرد کلان تأمین امنیت انرژی کشور دانست.
بر اساس دیدگاه مطرح‌شده، آینده صنعت برق ایران تنها با احداث نیروگاه‌های جدید رقم نخواهد خورد، بلکه نیازمند شبکه‌ای هوشمند، انعطاف‌پذیر و مجهز به ابزارهای ذخیره‌سازی است.
حرکت به سمت ۳۰ هزار مگاوات انرژی تجدیدپذیر، در کنار توسعه شبکه انتقال، مدیریت مصرف و استفاده از فناوری‌های نوین ذخیره‌سازی، می‌تواند مسیر گذار صنعت برق کشور به سمت یک سبد انرژی متنوع و پایدار را هموار کند.
About the Author
